Klauzule niedozwolone

UOKIK vs. T-Mobile

W dniu 30 grudnia 2015 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydał decyzję  stwierdzającą, że T-Mobile Polska S.A. stosowała praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Decyzja dotyczy głośnej sprawy jednostronnego podwyższenia o 5 zł opłaty abonamentowej.

T-Mobile wysłał do niektórych abonentów (w tym również konsumentów) powiadomienie o podwyższeniu opłaty. Zmiany miały wejść w życie w dniu 1 września 2014 r. W zawiadomieniu T-Mobile poinformowała abonentów, że w związku ze zmianami mają prawo rozwiązać umowę bez konieczności zapłaty kary umownej. Jednocześnie T-Mobile poinformował o możliwości przejścia na nowe oferty operatora.

Prezes UOKIK nałożył na T-Mobile karę w wysokości ponad 4,5 mln zł. T-Mobile został również zobowiązany do usunięcia skutków naruszenia prawa przez wypłacenie w terminie 4 miesięcy od uprawomocnienia się decyzji każdemu konsumentowi, do którego została wysłana informacja o jednostronnej zmianie warunków umowy, rekompensaty w wysokości 65,-zł.

Prezes UOKIK stwierdził, że zmiana treści stosunku zobowiązaniowego przez związanie wzorcem wydanym w czasie trwania tego stosunku dopuszczalna jest tylko wtedy, gdy taka możliwość została przewidziana w umowie lub we wzorcu w postaci zastrzeżenia stosownej klauzuli modyfikacyjnej. Tymczasem klauzule umowne wykorzystywane przez T-Mobile w dacie wysyłki do konsumentów powiadomień o dokonaniu jednostronnej zmiany warunków umowy zawierają jedynie opis trybu, w jakim mogą zostać wprowadzone zmiany. Nie zawierały natomiast informacji kiedy T-Mobile jest uprawniony do dokonywania jednostronnych zmian umowy.

Decyzja Prezesa UOKIK nie jest ostateczna.

Z konsumentem nie na wyłączność?

Do rejestru klauzul niedozwolonych zostało wpisane następujące postanowienie umowne: „Jeżeli w okresie obowiązywania umowy Zamawiający lub osoba pozostająca z nim w stosunku osobistym tego rodzaju, że istnieje podstawa do przyjęcia, że działa na rzecz Zamawiającego, zawrze umowę sprzedaży (…) z osobą wskazaną przez pośrednika, bez udziału  P., zobowiązany jest zapłacić P. karę umowną w wysokości należnej prowizji, o której mowa w par. 4 pkt 1 w terminie 14 dni od dokonania tej czynności.” Postanowienie zostało zakwestionowane przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku wydanym w dniu 17 kwietnia 2015 r.

Poprzednie orzecznictwo SOKIK dotyczące klauzuli wyłączności w umowach pośrednictwa

Warto zasygnalizować, że wcześniej Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydał wyrok uznający za niedozwolone następujące postanowienie: „niniejsza umowa jest umową zawartą na wyłączność, co oznacza, że Zamawiający oddaje sprawę do prowadzenia tylko jednemu pośrednikowi i zobowiązuje się uiścić wyłącznie temu Pośrednikowi wynagrodzenie określone w punkcie 4, bez względu na to w jaki sposób doszło do skojarzenia stron”. Uznanie tej klauzuli za abuzywną miało swoje racjonalne uzasadnienie. Sformułowanie „bez względu na to w jaki sposób doszło do skojarzenia stron” oznacza, że pośrednikowi należy się prowizja, nawet jeśli nie wykonał swojej umowy, tj. nie skojarzył ze sobą stron umowy. Zastrzeżenie prowizji w sytuacji, w której konsument znalazł na własną rękę kontrahenta, narusza jego interesy.

Konsekwencje wyroku SOKIK z dnia 17 kwietnia 2015 r.

Wyrok SOKIK z dnia 17 kwietnia 2015 r. dotyczy diametralnie innego przypadku. Zakwestionowana klauzula reguluję m.in. sytuację, w której konsument – działający bez wiedzy pośrednika – zawiera umowę z osobą wskazaną przez pośrednika. Pobieżna analiza wyroku  z dnia 17 kwietnia 2015 r. może (choć nie musi) oznaczać, że konsument bez żadnych konsekwencji będzie mógł – z pominięciem pośrednika – kupić lub sprzedać nieruchomość od osoby wskazanej przez pośrednika, nienarażając się na żadne dodatkowe konsekwencje finansowe. W takiej sytuacji wyraźnie przecież widać, że osobą pokrzywdzoną jest pośrednik, który pomimo wykonania umowy nie otrzymuje prowizji. Z tego powodu uważam, że problem wynikający z klauzuli może być znacznie prostszy. W mojej ocenie abuzywność dotyczy jedynie części klauzuli.

Do tej pory nie zostało opublikowane uzasadnienie wyroku SOKIK z dnia 17 kwietnia 2015 r. Na razie możemy jedynie zgadywać dlaczego i w jakim zakresie klauzula została uznana za niedozwoloną. Trudno również przewidywać jakie wyrok SOKIK z dnia 17 kwietnia 2015 r. może mieć praktyczne konsekwencje dla branży pośrednictwa.