Konsument

Skutki konsumenckiego upadania

W dniu 31 grudnia 2014 r. weszły w życie nowe przepisy o upadłości konsumenckiej. Instytucja od zawsze budziła spore zainteresowanie konsumentów, ponieważ upadłość konsumencka pozwala na anulowanie długów. Wskutek przewartościowania celów postępowania po dniu 31 grudnia 2014 r. upadłość konsumencka jest szerzej stosowania w praktyce. Poprzednio upadłość konsumencka pełniła przede wszystkim funkcję windykacyjną (a więc miała na celu zaspokojenie wierzycieli w jak najwyższym stopniu). Obecnie podstawowym celem jest oddłużenie konsumenta (anulowanie tych długów, które konsument nie ma możliwości spłacić). Zaspokojenie, nawet częściowe, wierzycieli zostało zepchnięte na dalszy plan.

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej pociąga zarówno dla kontrahenta, jak i dla wierzyciela daleko idące konsekwencje. Syndyk ustanowiony przez sąd upadłościowy ma prawo wypowiedzieć niektóre umowy lub od nich odstąpić. Dług staje się natychmiast wymagalny, syndyk co do zasady sprzedaje cały majątek upadłego konsumenta, środki ze sprzedaży są przekazywane wierzycielom. Po sprzedaży majątku sąd ustala plan spłaty, który może być wykonywany przed okres kolejnych 5 lat.

Odzyskanie przez wierzyciela długu w całości jest wysoce zagrożone. W praktyce niezwykle rzadko udaje się wierzycielowi odzyskać w postępowaniu upadłościowym cały dług, najczęściej uzyskuje jego niewielką część.

Możliwość ogłoszenia upadłości konsumenckiej uwarunkowana jest licznymi przesłankami. W żadnym przypadku niewypłacalność konsumenta nie może powstać z jego winy umyślnej lub wskutek rażącego niedbalstwa. Z możliwości skorzystania upadłości konsumenckiej zostali wykluczeni konsumenci, którzy w chwili zaciągania zobowiązań wiedzieli, że nie będą mogą spłacić zadłużenia.  Nie mogą ogłosić upadłości konsumenci, którym można zarzucić złą wolę w postaniu niewypłacalności. Liberalizację upadłości konsumenckiej wyraźnie widać w statystykach. Polacy masowo upadają. W 2015 r. ogłoszono ponad 2.112 upadłości konsumenckich. Liczba ta stale rośnie (w samym grudniu 2015 r.  było ich ponad 300).

Co to oznacza dla wierzyciela? Przykładowo jeśli dłużnik utracił pracę, to w konsekwencji przeprowadzonego postępowania upadłościowego dług może być nawet w całości anulowany. Wierzyciel nie będzie miał prawa dochodzić długu od konsumenta. Dotyczy to również długów, które powstały przed dniem 31 grudnia 2014 r. Pierwszeństwo oddłużenia konsumenta nad zaspokojeniem interesów jego wierzycieli powoduje, że ryzyko choroby konsumenta czy utraty przez niego źródeł dochodów, a także innych okoliczności utrudniających spłatę zadłużenia, które od zawsze obciążały dłużnika, zostały teraz przerzucone na wierzyciela.

Postępowanie przed sądem upadłościowym do momentu ogłoszenia upadłości konsumenta toczy się bez udziału wierzycieli. Wierzyciele konsumenta nie mogą zaskarżyć postanowienia sądu o ogłoszeniu upadłości kontrahenta. Wierzyciele biorą udział w postępowaniu począwszy od ogłoszenia upadłości i na etapie właściwego postępowania mogą wnosić o umorzenie postępowania ze względu na niespełnienie przesłanek koniecznych do ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Nie znając jednak sytuacji osobistej czy rodzinnej dłużnika wierzycielowi może być trudno kwestionować prawidłowość decyzji sądu o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej. Nie jest to jednak niemożliwe.

Upadłość konsumencka może być korzystna dla wierzyciela. Jeśli sytuacja finansowa dłużnika jest zła, to odzyskanie chociażby części długu jest dla niego korzystne. Po to aby uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym nie trzeba uzyskiwać wyroku sądu; wystarczające będzie zgłoszenie wierzytelności sędziemu-komisarzowi. Pomimo ogłoszenia upadłości konsumenckiej, wierzyciel może dochodzić całego długu od poręczyciela czy współdłużnika.